Mağduriyet tiyatrosunun perdesi her zaman kapanır, maskeler eninde sonunda düşer. Kazanmayı bilmek kadar, kaybetmeyi onuruyla kabul etmek de bir erdemdir. Gerçekleri çarpıtmak, hakaret ve iftiraya sarılmak, kaybedilen bir seçimi yok saymak, sahnede kalmayı garantilemez. Ama unutulmasın: Keskin sirke önce kendi kabını çatlatır, hurmalar fazla kaçırıldığında tırmalamayı göze almak gerekir. Sandık net konuşur, oyun biter, perde kapanır. Ve en sonunda herkes, hak ettiği yerde kalır.
Tarih boyunca nice insan, kendi başarısızlıklarını örtmek için mağduriyet hikâyeleri yazdı. Bazıları girdiği her ortamda kriz yarattı, sonunda dışlanınca kendini kurban ilan etti. Kimileri çözülen sorunları bile hâlâ devam ediyormuş gibi göstererek sahte kahramanlık peşinde koştu. Bazıları ise dün altına imza attığı kararları, bugün karalayıp çamur atarak kendi geçmişine ihanet etti. Ama unutulan bir gerçek var: Sahte kahramanların maskesi düşer, oyun biter, perde kapanır. Ve geriye sadece gerçekler kalır.
Bazı insanlar girdikleri her ortamda kriz çıkarmayı adeta meziyet sayarlar. “Kadim dostlarıyla” kavgaya girişir, kendilerine kapı açanları nankörce hedef alır, bulundukları yeri tüketip giderler. Ancak işin ilginç yanı, bu insanlar hiçbir zaman dönüp de “Acaba sorun bende mi?” diye düşünmezler. Bunun yerine, girdikleri her kurumdan dışlandıklarında, kendilerini kahraman yapamayınca, en azından kurban rolüne bürünmeyi tercih ederler.
Kaybetmeyi kabullenmek de bir onurdur
Demokrasi, sadece kazanmayı değil, kaybetmeyi de bilme erdemini gerektirir. Seçim sandığına güveniyorsanız, çıkan sonuca da saygı göstermek zorundasınız. Seçimi kaybettikten sonra, farkı küçültmek, rakibin zaferini gölgelemek, hatta sanki seçim kaybedilmemiş gibi bir algı yaratmaya çalışmak beyhude bir çabadır. 57 oy fark, 108 oy fark anlamsız; hatta bazen tek bir oy bile belirleyicidir. Çünkü seçimin mantığı budur: Bir fazla oy alan kazanır.
İşin daha da vahim tarafı, bu durumu kabullenemeyenlerin, seçim sonrasında mağduriyet tiyatrosuna sığınarak türlü bahaneler üretmesidir. Oysa bir insanın kaybettiği bir seçimi, onuruyla ve vakarıyla kabul etmesi, kazanmaktan bile daha değerli olabilir. Çünkü kazanan kadar, kaybeden de topluma mesaj verir: Önemli olan sadece zafer değil, sürecin hakkını vermek ve sonucu kabullenmek de bir duruş meselesidir.
Ama işin kolayına kaçanlar için mağduriyet en kestirme yoldur. Kaybettiklerini kabullenmek yerine, seçim sonuçlarını küçümsemeye, kazananın zaferini gölgelemeye çalışarak “aslında kaybetmedik” algısı yaratmaya kalkarlar. Oysa seçime yönelik kampanya saçma sapan iddialar, mesnetsiz suçlamalar ve seviyesiz saldırılarla yürütülse bile oy kullanıldığı anda geride kalmalıdır. Sandığın dili nettir: Tek bir oy bile kazananı belirleyebilir. Bu demek değildir ki; çoğunluk her istediğini yapabilir veya kaybeden taraf muhalefet hakkını yitirir. Bunu inkâr etmek, sadece seçmenin iradesine değil, demokrasiye de saygısızlıktır.
Manipülatörler ve sonsuz kriz tiyatrosu
Ve sahnede ikinci karakterimiz: Bizzat kendi çabasıyla düzeltilmiş bir sorunu, sanki hâlâ devam ediyormuş gibi göstererek karalama kampanyasına girişen kişi.
Bu figürü tanımak zor değil. İşin içindeyken çözümün parçası gibi davranır, düğümü çözmek için uğraşır, hatta belki de başarıyla çözer. Ama sonra bir noktada, gerçeği unuturmuş gibi yaparak eski meseleyi yeniden alevlendirmeye çalışır. O sorun çoktan kapanmış olsa bile, bir yerlerden onu hortlatmaya, tekrar canlandırmaya uğraşır. Çünkü eğer sorun biterse, sahneden de inmek zorunda kalacaktır.
Bu durumu anlamak için tarihe bakalım. Fransız Devrimi’nin kaotik günlerinde, Jakobenler arasında “halkın sesi” olduğunu iddia eden nice siyasetçi vardı. Başta radikal devrimcilik adına tüm düzeni değiştirmeye çalışan, sokakları yangın yerine çeviren bu isimlerden bazıları, devrim başarılı olduğunda bile kaosu devam ettirmeye çalıştı. Çünkü düzen sağlanırsa, onların kışkırtıcı söylemlerine ihtiyaç kalmayacaktı.
Bugün de aynı karakterleri her alanda görmek mümkün. Bir kriz çözüldüğünde, onların varlık sebebi de ortadan kalkar. O yüzden, çözülmüş meseleleri hâlâ krizmiş gibi göstererek “Biz olmasak her şey kötüye gider” nakaratını tekrar ederler. Ama gerçekler bir gün sahneye çıkınca, sahte kahramanların maskeleri de düşer.
Hakaret, iftiralar ve “hurmalar-tırmalar” meselesi
Bir başka mesele de şu: Küfretmenin hak olduğu, cezasız kaldığı nerede görülmüştür? Hele ki bu hakareti, kaybetmenin getirdiği hırs ve öfke ile savunuyorsanız, durum daha da vahimdir. Küfür, hakaret, iftira; bunlar ne medeni tartışmanın ne de ahlaki duruşun parçası olabilir.
Ve unutulmaması gereken başka bir gerçek daha var: Başkalarının özel yaşamıyla ilgili mesnetsiz iddialar yaymak, eninde sonunda sahibine döner. Halk arasında güzel bir söz vardır: “Hurmaları fazla kaçıran, tırmalanmayı göze almalıdır.” İftirayı, dedikoduyu, çamur atmayı alışkanlık hâline getirenlerin gün gelip kendileri de aynı çamura batmaması mümkün değildir. Bugün başkalarına iftira atanlar, yarın başlarına neyin geleceğini düşünmelidir. Belki de Arap “Men dakka dukka” (Çalma kapıyı, çalarlar kapını) özdeyişini de hatırlamakta fayda vardır.
Dün alkışladığını bugün taşlayanlar
Ve şimdi sahnedeki son karakterimiz: Görevi sırasında altına imza attığı konuları, yönetimden ayrılır ayrılmaz eleştirmeye ve hatta çamur atmaya başlayan kişi.
Bu tür figürler, güç ellerindeyken her şeyi onaylayan ama koltuk ellerinden gidince birden bire muhalif kesilen insanlardır. Bir zamanlar onayladıkları belgeleri, projeleri, kararları sonuna kadar savunurken, yönetimden ayrıldıkları gün hepsini yerden yere vurmaya başlarlar.
Soru şu: Eğer gerçekten skandal ise, neden zamanında ses çıkarmadın? Altına niye imzanı koydun? O gün her şey yolundaydı da, bugün ne değişti?
Cevap basit: Çünkü mesele gerçekleri anlatmak değil, kendi hikâyesini yeniden yazmaktır.
Keskin sirke kabına zarar
Sonuç olarak, öfkeyle, hırsla, mantığın ve ahlakın sınırlarını aşarak yapılan her hareket, dönüp dolaşıp sahibine zarar verir. Eski bir atasözümüz vardır: “Keskin sirke kabına zarar.” Ne kadar saldırgan olursanız olun, ne kadar mağdur edebiyatı yaparsanız yapın, ne kadar algı operasyonlarıyla gerçeği eğip bükmeye çalışırsanız çalışın, en sonunda zararı en çok kendinize verirsiniz.
Mağduriyet tiyatrosu oynayarak, çözülen sorunları kriz gibi göstermeye çalışarak, küfür ve iftiraya sarılarak hiçbir şey kazanılamaz. Oyun biter, perde kapanır ve izleyiciler gerçekleri görür. Ve işte o an geldiğinde, kim sahnede dimdik kalıyor, kim maskesi düşerek sahneden kaçıyor, herkes anlar.
Gül bahçesinde kaybolanlar
Zamanın sonsuz döngüsü içinde, insanlık tarihi bir tiyatro sahnesine benzer. Aynı oyunlar tekrar tekrar sahnelenir, aktörler değişir ama replikler hep tanıdıktır. Kimileri iyilik eker, kimileri ise kötülük… Ama ne ekilirse, gün gelir o biçilir. İşte bu yüzden, “Men dakka dukka” sözü, sadece bir deyiş değil, hayatın en yalın yasasıdır.
Bir düşünelim… İyiliğin ödülsüz, kötülüğün cezasız kaldığı bir dünya gördünüz mü? Belki kısa vadede bazı kötülükler karşılıksız gibi görünür, haksızlık yapanlar bir süre için sahnede alkışlanır, attıkları çamurla başkalarının itibarını sarsmaya çalışırlar. Ama tarihin acımasız mizahı şudur: Perde kapanmadan önce herkes, kendine biçtiği rolü oynar ve hak ettiği finali yaşar.
Bugün mağduriyet tiyatrosuna sığınan, kendi ektiklerini unutup suçu başkalarına atanlar da bir gün aynada kendilerini görmek zorunda kalacaklar. Çünkü bu sahnede dünün bahçıvanı, yarının gülü koparılanı olur. Kuş, yılanın ağzında can verir. Yılan, bahçıvanın küreğine kurban gider. Ve bahçıvan, gün gelir kendi kazdığı kuyuya düşer. Bu döngüde kimse kaçamaz, kimse sonsuza dek sahte kahramanlık perdesinin ardında saklanamaz.
Seçimleri kaybedip de kazanmış gibi yapanlar, kendi imzalarını inkâr edip çamur atanlar, çözülmüş krizleri yeniden alevlendirmeye çalışanlar… Siz de bu sahnede yerinizi aldınız. Ve unutmamanız gereken bir şey var: Siz başkalarının kapısını çaldınız. Gün gelir, o kapı sizin için de çalınır.
Men dakka dukka… Gül bahçesinde eğleşen, dikeniyle de tanışır.