ABD Başkanı Donald Trump'ın görev süresinin ikinci yılında gerçekleşen ara seçimlerde, Demokrat Parti'nin hem Senato hem de Temsilciler Meclisi'nde çoğunluğu kazanarak Kongre denetimini ele geçirmesi Washington'daki güç dengelerini tamamen değiştiriyor.
Bir ABD başkanının görev süresinin ortasında Kongre'nin iki kanadını birden muhalefet partisine kaptırması (bölünmüş yönetim) Beyaz Saray'ın iç ve dış politikasını kökten etkileyecek.
Biraz açalım…
ABD Anayasası gereği tüm harcama ve bütçe tasarıları Temsilciler Meclisi'nden başlamak zorunda. Demokrat kontrolündeki meclis, Trump'ın sınır güvenliği, vergi indirimleri veya fosil yakıt teşvikleri gibi muhafazakar gündem bütçelerini bloke etme gücüne ulaştı.
Trump'ın kendi vaatlerini yasalaştırması imkansıza yakın hale gelecek; Kongre'den geçirmek isteyeceği tasarılar için Demokratların onayına muhtaç kalacak ya da Kongre'den gelen tasarıları veto etmek zorunda kalacak.
Meclisi'ndeki tüm komite başkanlıkları Demokratlara geçeceği için Kongre; Beyaz Saray, Trump yönetimi, iş ilişkileri ve bakanlık kararları üzerinde geniş soruşturma, mahkeme celbi çıkarma) yetkisine sahip olacak.
Temsilciler Meclisi artık Trump hakkında ‘azil’ kararı alma çoğunluğuna sahip. Senato'da da çoğunluk Demokratlarda olduğu için, Trump için tarihteki en zorlu hukuki ve siyasi denetim dönemi başlayacak.
ABD'de federal yargıçlar, Anayasa Mahkemesi üyeleri, kabine bakanları ve büyükelçiler yalnızca Senato onayıyla göreve gelebilir. Senato'nun Demokratların eline geçmesiyle birlikte Trump'ın muhafazakar yargıç adaylarını onaylatması neredeyse imkansız hale gelecek. Bu durum, muhafazakar yargı kadrolaşmasını tamamen durduracak.
Demokratlar, Trump'ın çevre ve enerji düzenlemelerini askıya alma çabalarını bütçe kısıtlamaları ve denetimlerle frenlemeye çalışacak. Yenilenebilir enerji sektörünün Kongre desteği artacak.
Demokratlar, yüksek gelir gruplarına yönelik vergi indirimlerini geri çevirmek ve Obamacare (ACA) ile kamusal sağlık harcamalarını korumak için baskı yapacak.
Trump yönetiminin dış askeri yardımları kesme veya azaltma eğilimi, Kongre'deki Demokrat çoğunluğun direnciyle karşılaşacak. NATO ve müttefik ilişkilerinde Kongre'nin denetim rolü artacak.
Çin'e yönelik teknoloji kısıtlamaları gibi konularda iki parti arasında kısmi bir uzlaşı bulunsa da, Trump'ın genel gümrük vergisi (tarifeler) politikaları Kongre'de sert eleştiri ve engellemelerle karşılaşacak.
Anlayacağınız; Trump yönetimi için ‘istediği yasayı hızla çıkarma’ dönemi bitti. Savunma ve müzakere dönemi başladı. 2028 Başkanlık Seçimleri'ne giden yolda Washington'da oldukça sert bütçe pazarlıkları ve siyasi çatışmalar yaşanacağını öngörebiliriz.
Savaş taraftarları kaybetti
ABD’nin dış politikası ve askeri müdahalelerine ilişkin seçmen memnuniyetsizliğini net bir şekilde ortaya koyduğu söylenebilir.
Amerikan siyasetindeki çatışma hatları ‘savaş yanlıları’ ve ‘barış yanlıları’ kadar siyah-beyaz bir ayrımdan ziyade, askeri bütçelerin kontrolü, yabancı ülkelere yapılan yardımlar ve doğrudan askeri müdahalelerin sınırları etrafında şekilleniyor.
Seçim sonuçlarının dış politika ve güvenlik boyutuna bakıldığında ortaya neler çıkıyor? Bakalım:
Seçim öncesi dönemde ABD'nin Orta Doğu'da tırmanan askeri gerilimlere müdahil olma biçimi ve bölgesel savaş riski kamuoyunda ciddi bir rahatsızlık yaratmıştı. Sandık sonuçları, Amerikan seçmeninin ‘sonu gelmeyen yeni Orta Doğu savaşlarına’ ve sınırsız askeri desteğe karşı ne kadar mesafeli olduğunu bir kez daha gösterdi.
Müdahaleci ve sertlik yanlısı (şahin) politikaları savunan bazı muhafazakar isimler, seçmenin askeri harcamalardan ziyade iç ekonomiye odaklanma talebi nedeniyle ciddi oy kaybetti.
Demokratlar içinde de özellikle İsrail'e yapılan askeri yardımların sınırlandırılmasını ve diplomatik yollara dönülmesini savunan aşamalı/ilerici (progressive) adaylar kendi tabanlarında güçlü bir destek gördü.
Kongre'nin kontrolünün Demokratlara geçmesi, savunma bütçesinin (Pentagon bütçesi) eskisi gibi itirazsız onaylanamayacağı anlamına geliyor. Beyaz Saray'ın yurt dışı askeri operasyonlar ve yeni cephanelik alımları için talep edeceği ödenekler bundan böyle çok daha sıkı denetim ve kısıtlamalara maruz kalacak.
Ukrayna, Orta Doğu veya diğer bölgelere yapılacak yardımlar doğrudan ‘açık çek’ mantığıyla değil, sıkı bütçe pazarlıklarıyla ilerleyecektir.
‘Savaş taraftarları bitti’ demek şimdilik erken bir yorum olur. ABD Anayasası'na göre dış politika ve ordunun başkomutanlık yetkisi esas olarak Başkan'ın elinde. Kongre diplomasiyi ve bütçeyi kısıtlayabilse de, Beyaz Saray kriz anlarında askeri adımlar atma yetkisini korur. Ayrıca ABD Kongresi'nde Çin gibi stratejik rakipler konusunda sert duruş sergilenmesi gerektiğini savunan iki partili bir uzlaşı mevcudiyetini sürdürmekte.
Özetle; seçmen militarist ve müdahaleci söylemlere kırmızı kart gösterdi, fakat Washington'ın küresel askeri varlığı ve stratejik dengeleri tek bir seçimle tamamen ortadan kalkmaktan ziyade sıkı bir denetim sürecine girmiş oldu.
Siyonizme darbe
ABD ara seçimlerinde Demokrat Parti’nin Kongre’nin her iki kanadında (Senato ve Temsilciler Meclisi) çoğunluğu elde etmesi, Siyonizm (İsrail devleti ideolojisi ve siyaseti) ve İsrail-ABD ilişkilerinin geleceği üzerinde hem kısa hem de uzun vadeli derin etkiler yaratma potansiyeline sahip.
Bu seçimin Siyonist siyasete ve İsrail’in küresel konumuna olası etkilerine göz atalım.
İsrail siyasetinde Netanyahu hükümeti, uzun süredir ABD’deki muhafazakar ve Cumhuriyetçi kanatla çok daha yakın bir ortaklık yürütmekteydi.
Washington’da Kongre kontrolünün Demokratlara geçmesi, İsrail muhalefetinin elini güçlendirdi. Nitekim İsrail muhalefeti, Netanyahu’nun Demokrat Parti ile köprüleri yakmasının İsrail’in güvenlik ve diplomasi mimarisine zarar verdiğini belirterek hükümet değişikliği çağrılarını artırmış durumda.
İsrail kabinesindeki aşırı sağcı/dini-Siyonist koalisyon ortaklarının (Batı Şeria’nın ilhakı, illegal yerleşimlerin genişletilmesi vb.) vaatleri, Demokrat denetimindeki bir Kongre ve bütçe engelleri nedeniyle uluslararası alanda daha büyük yaptırım ve izolasyon riskiyle karşılaşacak.
Geleneksel Siyonist diplomasi, ABD Kongresi’nden İsrail’e her yıl milyarlarca dolarlık askeri yardımın ‘koşulsuz ve iki partili uzlaşıyla’ geçmesi üzerine kuruluydu. Demokrat çoğunluk bu dinamiği değiştirecek.
Demokrat Parti’nin ilerici (progressive) ve genç tabanı, İsrail’e verilen askeri desteğin insan hakları gözetilerek koşula bağlanmasını savunmakta. Bütçe tasarılarının onaylanacağı komitelerin yönetimi Demokratlara geçtiği için, silah satışları ve askeri hibeler eski kolaylığıyla onaylanmayabilir.
Amerikan-İsrail Halkla İlişkiler Komitesi (AIPAC) gibi güçlü pro-İsrail lobileri, geleneksel olarak hem Demokrat hem Cumhuriyetçi kanadı konsolide ederdi. Ancak Demokrat tabandaki eksen kayması, Siyonist lobilerin parti üzerindeki nüfuzunu savunmayı daha zor hale getirecek.
ABD Anayasası gereği Dış İlişkiler Komiteleri ve bütçe mekanizmaları Kongre denetiminde.
Demokratlar, Filistin meselesinde geleneksel ‘iki devletli çözüm’ vizyonuna ve uluslararası hukuka (BM, Uluslararası Ceza Mahkemesi vb.) daha yakın bir çizgide durmakta. Bu durum, İsrail’in uluslararası mahkemeler veya BM nezdindeki yaptırım ve kınama kararlarına karşı ABD’den aldığı kayıtsız diplomatik koruma zırhını esnetecek.
Seçim sonuçlarının gösterdiği belki de en büyük stratejik değişim ise; İsrail ve Siyonizmin, ABD siyasetinde artık iki partinin ortak paydası olmaktan çıkıp tamamen partizan bir tartışma konusuna dönüşmesi.
Cumhuriyetçiler; şahin, revizyonist ve sağ-Siyonist politikalara tam destek veren tarafta konumlanıyor.
Demokratlar; Siyonizmi ve İsrail'in mevcut politikalarını insan hakları, uluslararası hukuk ve Filistin hakları süzgecinden geçirerek eleştiren daha mesafeli bir çizgideler.
Bu sonuçlar, Siyonist hareketin ABD nezdindeki hareket alanını kısıtlayarak İsrail’i savunma ve dış politikasını daha temkinli ve uzlaşmacı bir çizgiye çekmeye zorlayacak.
Bu gelişmeyi ‘dünya insanlığı ve küresel huzur açısından mutlak bir iyileşme’ olarak tanımlamak tek başına yeterli olmayabilir; ancak küresel güç dengelerinde daha fazla denetim ve öngörülebilirlik getireceği söylenebilir.
Ara seçimden çıkan bu tablo, dünya için tek taraflı hamlelerin azaltıldığı, küresel iş birliğinin ve hukuki denetimin teşvik edildiği daha dengeli bir zemin sunabilir. Ancak küresel barış ve insanlığın refahı, yalnızca Washington'daki sandalye dağılımına değil, uluslararası aktörlerin bu yeni denklemi nasıl diplomasiye dönüştüreceğine bağlı olacak.