Macaristan'da yapılan seçimlerle, 16 yıllık Viktor Orban iktidarı sona erdi.
Orban’ın politika yapma yöntemleri ile Trump destekli bir figür olması dikkat çekiyordu. AKP ile Orban iktidarlarının benzeştiği çoğu yorumun konusu oldu. Medyanın kontrolü, yargı sorunları, muhalefete baskı, yolsuzluk iddiaları Macaristan’da sıkça dile getirildi. Bu eleştiriler Türkiye açısından da hiç yabancı değil. İki ülkede benzer bir siyasi iklimin olduğu aşikardı.
Macaristan’daki değişimin, Türkiye ve küresel siyaset üzerinde yansımalarının olması muhtemel.
Öncelikle, ortada ‘değişmez-değiştirilemez’ şeklinde bir algı vardı. Macar seçmeni bu algıyı kırdı. Otoriterleşme eğilimi gösteren sistemlerde bile güçlü bir toplumsal dalganın ve doğru stratejinin sandıkta sonuç verebileceğini kanıtladı.
Macaristan’da Orban’la birlikte kaybeden diğer akför ise Trump ve ABD oldu. Orban, AB ülkesinin lideri olmasına karşın ABD politikalarına daha yatkındı. Ayrıca Rusya ile de Avrupa’nın aksi yönde bir ilişki kurmuştu. Öyle ki; Rusya'nın Avrupa'daki en önemli ‘truva atı’ diye tanımlamaların muhatabıydı.
Seçimden zaferle çıkan Peter Magyar genç bir profil. İşin garibi Orban’ın partisinin eski mensubu. Yani eski bir Fidesz üyesi. İktidar bloğundan kopan ve sistemin içini bilen bir figür. Muhafazakar ve milliyetçi seçmeni konsolide etmesinde bu yapısının yararını gördü.
Şüphesiz Macaristan'daki değişimde yüksek enflasyon ve yolsuzluk iddiaları büyük rol oynadı. Bu açıdan bakarsak; Türkiye’nin gideceği bir seçimde benzer etkileri görebiliriz. Zira ekonomik zorluklarla mücadele eden ülkelerde, seçmenin önceliği ‘ideolojik kimlikten’ ziyade ‘ekonomik refah ile adalete’ kayıyor.
Türkiye’deki muhalefetin Macar seçimlerinden alacağı dersler ise oldukça fazla.
Peter Magyar kazanırken neler yaptı? Nasıl davrandı? Ne vaad etti? Bunları irdelemeleri gerekiyor. Ama onlardan önce biz burada biraz irdeleyelim.
Her şeyden önce Magyar, seçim kampanyasını ‘Orban düşmanlığı’ üzerine kurmadı. Milli birlikten, ülkenin geleceğinden bahsetti. Her kesimi kapsayan, kucaklayıcı, kutuplaşmayı reddeden bir yol izledi. Nitekim kazandıktan sonra muhalifleri de kutlamalara davet etti.
Magyar’ın kampanya döneminde dikkat çeken bir başka özelliği de çalışkanlığıydı. Seçim sürecinde yüzlerce yerleşimi ziyaret etti. Sadece şehirlerde değil kırsal bölgelerde neredeyse ayak basmadık yer bırakmadı. Fiziksel temaslar kurdu. Sosyal medya ile kentlilerle siyasetin ötesine geçti.
Magyar kampanya boyunca, yolsuzluk, ekonomik sıkıntılar, enflasyon, sağlık ve eğitimdeki problemler gibi vatandaşın günlük hayatına direk dokunan konularda yoğunlaştı. İdeolojik tartışmalar yerine, mutfaktaki yangını ve kamu yönetimindeki liyakatsizliği gündem yaptı. Bu durum da geniş kitlelerde karşılık buldu.
Orban, muhalefete “Batı’nın ve Brüksel’in kuklaları” gibi bizim hiç de yabancısı olmadığımız söylemlerle yükleniyordu. Magyar bu suçlamaları hem milliyetçi kimliğini koruyarak hem de AB değerlerini savunarak boşa düşürdü. Macarların milli çıkarlarını öne çıkardı.
Demek ki, Türkiye’deki muhalefetin, iktidarın kullandığı ‘milli ve yerli’ argümanlar karşısında savunmasız kalmaması ve kendi ‘vatanseverlik-milliyetçilik’ tanımını güçlü bir şekilde ortaya koyması gerekiyor.
Seçim sonuçlarında gençlerin etkisi önemliydi. Özellikle genç ve eğitimli seçmenin değişim için toplu bir şekilde sandığa gittiği görüldü. Gençlerin apolitikleşmesini engelleyecek, onlara umut ve gelecek vizyonu sunacak bir dil, sandıkta karşılık buldu.
Macaristan örneği, sadece birleşmenin yeterli olmadığını, “doğru profilde bir lider, doğru bir dil, halkın ayağına gitmek” gibi faktörlerin ehemmiyetini gözler önüne serdi.
Macaristan'daki bu değişim, bizim gibi benzer dinamiklere sahip ülkelerde statükonun göründüğü kadar sarsılmaz olmadığını gösteren bir laboratuvar deneyi gibi oldu.
Seçimlerin, doğru zaman ve doğru yöntemle kazanılabileceğini gösterdi.
‘Ne yapsak gitmezler’ ya da ‘Sistem onlardan yana’ gibi kronikleşmiş bakış açıları Macaristan’da yüzde 69 gibi yüksek bir oranla yıkılınca, Türkiye’deki muhalefetin de ‘bizde de neden olmasın?’ diye iç geçirdiğini tahmin etmek zor olmasa gerek.