Eylül'de 8 küsur olan dolar ne olduysa 3 ayda 18'lere ulaştı. Bu durum ülkede yaşayan herkes için gerçekten de faciaydı.
Sokakta, evde, kahvede, işyerlerinde, devlet dairelerinde herkesin ağzında dövizdeki aşırı oynaklık vardı. Ellerdeki cep telefonlarından sürekli kurlara bakılıyordu. "Gördün mü dolar kaça çıktı?" diye söyledi insanlar birbirlerine...
Uyanıklar, gözünü kar hırsı bürüyenler, ekonomi orijinli kişilere, dövizin yönünü kestirebilecek yetkinlikte olanlara sorarak kendilerince kurdaki oynaklıktan azami menfaati elde etmeye çabalıyordu.
Köroğlu yaşasaydı, "Tüfek icat oldu mertlik bozuldu" diye bildiğimiz deyişini "para icat oldu..." diye değiştirirdi herhalde. Ne kadar maddeci bir toplum olduk! Bu maddecilik her geçen gün tabiri caizse değerlerimizin içine ediyor..
Kur artışı siyasetin de bir numaralı gündemiydi. Muhalefet sürekli iktidarı eleştirdi bu süreçte. hakları da vardı...
Ama ortaya ülkenin ekonomik çöküntüye sürüklenmesine sevinen bir muhalefet portresi de koymuş oldular ki; bu hiç de doğru olmadı. Halbuki sadece eleştirmek yerine iktidarı doğru kararları hayata geçirmeye zorlamak da gayretleri arasında olmalıydı muhalefettekilerin.
Düne kadar güldüğümüz, yiyecek ekmek bulamayan komşu ülke vatandaşlarının dövizi cebine koyarak Türkiye'ye alışveriş yapmaya koşmaları da içimizi sızlattı.
Tam "film koptu" diye düşünürken pazartesi kabine toplantısı sonrası Tayyip Bey yeni tedbirleri açıkladı. Bu açıklamada ifade ettiği şu cümlelerin altını kalın harflerle çizmek gerekiyor:
"Türkiye Cumhurbaşkanı olarak ülkemizde yatırımları durduracak, istihdamı azaltacak, üretimi düşürecek, ihracatı engelleyecek hiçbir adımın atılmasına izin vermeyeceğimi buradan bir kez daha ilan ediyorum. Artık bu ülke, yüksek faizle parasına para katılanların cenneti olmayacak, artık bu ülke ithalat cenneti olmayacak. Artık bu ülke, kendi alın teriyle elde ettiği kazancıyla, başkalarının istihdamını, refahını finanse eden bir ülke olmayacak. Artık bu ülke, IMF programları yoluyla ekonomisini ve siyasetini dışarıya rehin veren bir ülke de olmayacak."
Sanırım ülke sevgisine sahip olup da bu sözlere itiraz edecek kimse yoktur.
Tayyip Bey, kur oynaklığına tedbir olarak da şu formülü öngördüklerini duyurdu:
"Tasarruflarını değerlendirirken kurdaki yükselişten kaynaklanan kaygılarını gidermek isteyen vatandaşlarımıza yeni bir finansal alternatif sunuyoruz. Dövizin muhtemel getirisine Türk Lirası varlıklarda kalarak ulaşılabilmesini sağlayacak bu yeni araç şöyle işleyecektir; insanlarımızın bankadaki Türk Lirası varlığının mevduat kazancı kur artışından yüksekse bu getiri elde edilir ama kur getirisi mevduat kazancının üstünde kalırsa aradaki fark doğrudan vatandaşımıza ödenecek. Üstelik bu kazanç stopaj vergisinden de muaf olacak. Ayrıca Türk Lirası varlıklarını yeni bir döviz talebi oluşturmayacak şekilde değerlendirilmesini temin edecek araçları devreye alacağız."
Yeni tedbirin etkisi şok edecek kadar etkili oldu. 18'lerdeki dolar 12'lere geriledi. Akşamdan sabaha yaklaşık 12 saatlik bir süreçte gerçekleşen bu müthiş düşüş sorumluluk bilinci taşıyan her Türk vatandaşı için güzel bir haber oldu.
Muhalefetin bu gelişmeye tepkisi gecikmedi. CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, “Saray yine öyle bir adım attı ki; garibanlar parası olanları fonlayacak, hem de dolar üzerinden. Sonra şahıs Nass diye bize hikaye anlatsın. Faizin dik âlâsını getirdi” dedi.
Erdoğan'ın dövizin ateşini düşürmek için sahaya sürdüğü dövize endeksli mevduat enstürmanının işe yaradığını söyleyebiliriz. Zira bir anda yüzde 40 seviyesinde çakılma oldu dövizde. Önemli olan şey, bu durumun kalıcı olması, düşüşün devam etmesi, hiç olmazsa doların Eylül'deki 8'ler düzeyine geri çekilmesidir.
Tayyip Bey'in dövizin ateşini düşürmekte kullandığı dövize endeksli mevduat hesabı uygulamasının geçmiş yıllarda da kullanıldığı ortaya çıktı. Adına DÇM denen o uygulamaya Turgut Özal'ın son verdiği ve şiddetle eleştirdiği de görüldü.
Peki Özal bahse konu uygulama için ne demişti ona bakalım:
"İnşallah gençlerimiz bundan ders alır. Bir daha böyle hesapsız kitapsız hatalar yaparak, gelecek nesilleri zor taşınan yük altına sokmaz. 84-89 arasında bu ödemeleri yapmasaydık aile başına herkese 1 milyon TL para ödeyebilirdik. 9 bin ilave okul, 900 orta boy fabrika, 500 hastane ve 4 bin km otoyol daha yapardık. 100 bin insan iş sahibi olabilirdi. İşte geçmişin hatalarının bir topluma ne kadara mal olduğunun basit bir bilançosu budur.1970'li yıllarda o zaman kendilerini akıllı, uyanık sananlar böyle bir yol buldular. Tam 221 bankaya borçlandık ve Türkiye bunları ödeyemedi. Benim memurum, işçim, esnafım diyenler, DÇM'nin yükünü vatandaşın sırtına yıktılar, orta direğin sırtına yıktılar. Bu borcu siz ödediniz."
İktidar bu uygulamaya mecbur kalmasa gitmezdi kanaatimce... Muhalefetin eleştirisinde haklılık payı var. Zira parası olanın faiz kazancı Hazine'nin sırtına yüklenecek. Hazine'nin parası demek halkın parası. Ensesi kalınlar parasını dövize endeksli faize yatıracak. Dövizdeki oynaklık yüzde 14 faizin üstünde gerçekleşirse aradaki farkı Hazine karşılayacak. Yani ensesi zayıfların sırtına binecek yük. Tabi kurdan kaynaklanan bir yük binmezse zararı olmayayacağını da kaydetmek lazım.
Bir de TÜSİAD boyutu var. Ak Partililer ile TÜSİAD'cılar müzmin düşmanlar. Birbirlerine hiç tahammülleri yok. Aralarında doku uyuşmazlığı var. Erdoğan'ın yaklaşımı "herkes bana itaat etsin" şeklinde olduğu için de sağlıklı bir ilişki kurulamıyor. TÜSİAD, Erdoğan'a itaat etmeyince şimşekleri de üzerine çekiyor. Seçimlerde de Erdoğan bu durumu sürekli lehine kullanıyor. Benim tavsiyem TÜSİAD özellikle seçim süreçlerinde çenesini kapalı tutsun.
Sadede gelirsek...
Bu üç aylık heyecanlı döviz oyununda son gol Tayyip Bey'den geldi. Türk Lirası'ndaki kaybın bir kısmımı telafi etti ama daha yeterli değil.
Tayyip Bey muhalefete ve rakiplerine karşı biraz nefeslendi. Erdoğan dezavantajlı konumundan bir nebze de olsa sıyrılmayı başardı. Bakalım devamı nasıl olacak...