Ak Parti ve MHP seçim yasasında değişikliği öngören kanun teklifini Meclis'e sundu. Konu doğal olarak siyasetin gündemi haline geldi. Muhalefetten ve değişik çevrelerden teklifle ilgili çarpıcı değerlendirmeler yapılmaya başlandı.
ANAP eski Genel Başkanı, Türk Demokrasi Vakfı Başkanı Salih Uzun, teklifle ilgili önemli tespitlerde bulunan isimlerden. Teklifi detaylı şekilde incelemiş. Onları dikkatinize sunmadan önce Uzun'un, "Değişiklik yasalaşırsa 1 yıl içinde 'erken- seçim yapılamaz' diye bir kural yok. Her zaman yapılabilir. Tek fark bir yıl geçmeden yapılırsa bu değişiklikler uygulanmaz" şeklindeki hatırlatmasının altını çizmekte yarar var.
Şimdi Uzun'un tespit ve yorumlarına bakalım:
"Siyasi partiler, eskiden olduğu gibi yine seçim ittifakları yapılabilecek ve her parti hem kendi ismi/logosu altında seçime girebilecek, hem de (yine eskisi gibi) bir ittifakın içinde bulunabilecek.
Seçmenler, ittifakın içinde kendi partilerine mühür basabilecekler.
Yeni teklife göre ittifaka katılan partilerin oyları sadece bir tek amaç için toplanacak. (Toplu olarak sayılacak) Bunun sebebi de, toplam oylarla yüzde 7 ülke barajının geçilip geçilmediğine bakmak için.
İttifaka katılan partilerin toplam oyu yüzde 7 ülke seçim barajını geçmiş ise, ittifaka katılan partilerin her biri barajı geçmiş sayılacak.
Yeni teklifteki göze çarpan yenilik, partilerin milletvekili çıkarma hesaplarıyla ilgili.
Geçmişte iki ayrı d’Hont hesabı yapılıyordu. Önce ilk hesapla ittifaklara düşen milletvekili sayısı belirleniyordu. Sonra da ittifaka düşen milletvekili sayısı, ittifakın içindeki partilere ikinci bir d’Hont hesabıyla dağıtılıyordu.
Böylelikle, ittifakın içinde yer alan tüm partilerin aldıkları oylar, ittifakın çıkaracağı toplam milletvekili sayısına etki ediyordu.
Bu yeni değişiklik teklifine göre; herhangi bir ittifakın içinde yer almak, bir parti için ülke seçim barajını (yüzde 7’yi) aşmanın dışında, milletvekili çıkarması bakımından o partiye hiçbir avantaj sağlamayacak.
Yine yeni seçim kanunu değişikliği teklifine göre; bir seçim çevresinde ittifak yapan partilerden milletvekili çıkaracak kadar oy alamamış partilerin aldıkları ama milletvekili çıkarmalarına yetmeyen oyları, ittifakın diğer partilerine avantaj sağlamayacak.
Yani her parti, tek başına seçime girmiş gibi aldığı oy nispetinde milletvekili çıkarabilecek. Tek fark/avantaj; kendi başına seçime girdiğinde seçim barajını aşamama riski olan partiler bakımından bu riskin bertaraf edilmesi ve seçim barajını geçmiş kabul edilmesidir.
Bu değişiklik teklifinin amacı; yeni kurulan partiler ile görece düşük oy alması beklenen partilerin, yer aldıkları ittifaka sağlaması muhtemel milletvekili katkısının önüne geçmektir.
Ancak amaçlandığı gibi sonuç vermeyebilir. Hatta tam tersi bir etki yaratabilir.
Bana kalırsa bu yeni değişiklik teklifi en çok MHP’yi olumsuz etkileme potansiyeli barındırıyor. Çünkü 2018 seçimlerinde alınmış oylar üzerinden yapılan projeksiyonlar yanıltıcıdır. 2018’in üzerinden çok zaman geçmiş, köprünün altından çok su akmıştır.
MHP; Dimyat-pirinç-bulgur hesabını gözden geçirmelidir.
Bu teklif tüm partileri yeni pozisyonlar almaya itecektir.
İttifaklar içinde ittifak modelleri ortaya çıkabilecektir.
Örneğin, Millet İttifakı içinde; CHP ve İYİ Parti’ye ilave olarak diğer dört parti (DP+SP+DEVA+GELECEK) içlerinden birinin çatısı/tüzel kişiliği altında seçime girmeleri halinde bütün hesapları bozabilecektir.
Yani, Millet İttifakı’nın yeni yapısı şu şekilde niye olmasın? Toplamda üç logo: CHP + İYİ Parti + DP (Yahut ittifaktaki diğer dört partiden hangisinin logosu altında girmeye karar vermişlerse o logo)
Ayrıca yeni ittifak modelleri de gündeme gelebilecektir. Bu değişikliğin sahipleri umduklarından çok başka bir tabloyla karşılaşabilirler. O durumda da bu değişikliklerin uygulanmaması için, 1 yıldan önce seçime gitmeyi tercih edebilirler.
Muharrem İnce: Ağaya beleş...
Memleket Partisi Lideri Muharrem İnce Cumhurbaşkanı'na seçim yasağı konulmamasını eleştirerek, "Cumhurbaşkanının memurları konumundaki bakanlara yasak var. Ama başbakan yetkilerini de kullanan cumhurbaşkanına yasak yok. Bunun özeti şu: Ağaya beleş..Erdoğan artık açık açık oy istemek için Hazine'nin parasını kullanacak " dedi.
İYİ Parti Grup Başkanvekili Müsavat Dervişoğlu ise tepkisini şöyle ifade etti:
"Teklife baktığımızda iktidarın lehine birtakım düzenlemeler var. Bunları siyasi cingözlük olarak görüyoruz. İktidarın siyasi cingözlüklerine milletin kaderini kurban ettirmeyeceğiz.1987'de üç, 1991'de bir, 1994'te bir, 1995'te üç ve Adalet ve Kalkınma Partisi iktidarında 6 defa Seçim Kanunu değiştirilmiştir. Kanun yapma gücü ve yetkisini, iktidarlarını sürdürmeye yönelik bir silaha dönüştürmeye kalkışanların siyasi akıbetleri herkesin malumudur. Elinizdeki gücü bir silah olarak görmekten vazgeçin. Unutmayın, hiçbir silah sahibine sadık değildir. Gün gelir sahibini vurur."
İYİ Parti'nin diğer Grup Başkanvekili İsmail Tatlıoğlu, Türkiye'nin çok partili sisteme geçtiği 1946 yılından itibaren farklı seçim sistemlerini uyguladığına işaret ederek eleştirisini şöyle yansıttı:
"Seçime giderken Seçim Kanunu'nu değiştiren bütün siyasi iktidarlar seçimi kaybetmiştir. Bu değişikliğin neticesinde de akıbetin aynı olacağı kesindir. 'Oyun başladıktan sonra kurallar değişmez' sözü Sayın Recep Tayyip Erdoğan'a aittir. 2018'deki başkanlık sistemini düzenleyen seçim kanunu bizzat bu iki partinin düzenlemesidir. Şimdi görülüyor ki bu ittifak sistemi tasfiye edilmek istenmektedir. Kendi oy oranlarını taban alarak bir baraj düzenlemesi yapıp ittifaklar sistemini tasfiye etme amacını taşımaktadır. Belki birkaç ay sonra 'bu da olmaz, iktidar ve Tayyip Erdoğan'a verilmeyen oylar geçersizdir' teklifiyle gelseler şaşmamak gerekir."
CHP Lideri Kemal Kılıçdaroğlu da grup konuşmasında eleştirilerde bulundu. Özetle şöyle dedi:
"Amaçları Seçim Kanunu’nda değişiklik yapıp milletin iradesini Meclis’e yansıtmak değil, amaçları ‘biz acaba koltuğumuzu nasıl koruruz?’ bunun için düzenleme yapıyorlar. Milli iradenin Meclis’e yansımasını istiyoruz. ‘Seçim barajı yüzde 3 olsun’ diyoruz. Niye korkuyorsun? Efendim, MHP barajı aşamaz, onun için 7’ye çıkaralım, bir parti için. ‘Acaba koltuğumuzu nasıl koruruz?’ Koltuk için siyaset yapılmaz. Siyaset vatandaş için, ülke için, ülkenin geleceği, refahı, huzuru için yapılır. ‘Yolsuzluk yaptım, köşeyi döndüm, paralar tamam her şey mükemmel, servetler yurt dışında, e biraz daha soyalım, nasıl yapacağız, seçim geliyor, o zaman öyle bir kanun çıkaralım ki koltuğumuzu koruyalım.’ Hiçbir güç seni o koltuğa mahkûm etmez. Hiç meraklanma seni oradan paşa paşa göndereceğiz, hiç endişe etme.
Yurt dışı seçim çevresi, önergeyi verin. Yurt dışında çalışan işçilerimiz var. Niye onlar milletvekili çıkarmıyor? Onlar da olsun... En kıdemli hâkim bugüne kadar sandık başkanıydı. ‘En kıdemli hâkim olmasın da bizim hâkim olsun.’ İster sizin hâkim olsun ister AYM’ye atadığın şaibeli başkan olsun, ister yandaşın olsun. Seni bu milletin elinden kimse kurtaramaz. Demokratik yollarla seni paşa paşa göndereceğiz.”
Kanun Teklifi tansiyonu yükseltmeye başladı bile...