Günümüzde her şey çok hızlı, zorlu, kaygılı, bizlerde yorgun ve şaşkınız. İleriye dönük pek çok soru aklımızda. Çocuklarımızı, gençlerimizi, yeni nesilleri geleceğe nasıl hazırlamalı, yetiştirmeliyiz? Kendimizi de yenilemeliyiz, nesil farkını kapatmalıyız. Ama nasıl? Çocuğumuzun nelere yeteneği olduğunu nasıl anlarız? Onları hangi mesleklere yöneltmeliyiz? Peki böyle bir dönüşüme yönelik bir farkındalığımız veya hazırlığımız var mı? Kendimiz ile geleceğe yönelik yeni bir yön verme ile yüzleşebiliyor muyuz? Üzerimizdeki ataleti atıp, kontrol alanımızdan çıkabilecek miyiz?
Peki nedir geleceğin meslekleri.. Nano-teknoloji, genetik, yenilenebilir enerji, giyilebilir teknolojiler, hologram üretimi, blockchain uygulamaları, kripto para, yapay zeka, big data, akıllı şehirler, nesnelerin interneti, artırılmış gerçeklik, 3D üretim, ileri seviye kodlama, uzay bilimleri, su bilimleri, kök hücre, bio-fizik, iklim uzmanlığı vd. Yani fen bilimleri eğitimi, bilişim, yazılım, mühendislik eğitimleri.. Peki bizde ne var. 2026 itibari ile sadece 207 adet fen lisesi. 2025 yılında LGS'ye yaklaşık 1,35 milyon öğrenci girmiş. Fen lisesine yerleşebilen öğrenci sayısı ise yaklaşık 31.000-40.000 arasında olup, bu da tüm öğrencilerin %2,3'üne denk gelmekte. Örneğin Karaman merkezde sadece bir adet fen lisesi var ve öğrenciler Ermenek deki liseye gitmek zorunda kalıyorlar. Afyon merkezde de bir tane fen lisesi ve üç tane de ilçelerinde (Dinar, Bolvadin ve Sandıklı) var. Adıyaman da beş adet var. Ağrı da 3 adet. Aksaray da bir adet. Amasya da 3 adet. Ardahan da bir adet. Bingöl 3. Artvin 2. Bartın 1. Batman 3. Bayburt ve Bilecik 1. Örnekleri çoğaltabilirim. Peki ne var? Bol bol İmam Hatip Liseleri var. Maalesef durum bu.
Güzel sanatlar, tarım, bilişim, spor, denizcilik, hayvan yetiştiriciliği, yabancı diller ve sosyal bilimler çok ama çok az. Gemi yapımı var bir adet Yalova da. Metalurji ve Kimya da çok az. Maden hiç yok. Ulaştırma bir veya iki tane. Turizm azalmış. Birde en kötüsü adı Abdülhamit olanlar var. Bitlis de Said-i Nursi İmam Hatip lisesi bile var. Bir yandan da Fetö ile mücadele derler. Fetö demek nurculuk demek..Anlayacağınız, ülkenin geleceğini, bir milyon İmam Hatipli uğruna heba ediyorlar. Oysa bize gen, bio-tarım, sürdürülebilir iş modeli, değerli maden ve yapay zeka uzmanı, drone tasarımcısı, simülasyon uzmanı, iş terapistleri, içerik üreticiler, dijital pazarlama tasarımcısı, blokzincir geliştiricisi, kripto para analistleri lazım..Hafız yetiştirme projelerinden bu tarz yetişmiş eğitimli gençler çıkabilir mi sizce?
Topraksız tarım, dikey-şehir çiftliklerini kim kuracak? 5G teknolojilerine kim hakim olacak? Yer altı zenginliklerinin sismik araştırmalarını kim yapacak? Kodlama, yazılım, algoritma, platform yazılımlarını kim geliştirecek? Yeni Siber Güvenlik metotlarını kim sağlayacak? Risk ve veri analizlerini kim yapacak? İmam Hatiplerden çıkmaz bu beyinler, anlayın artık. Bu arada İmam Hatip Fen Liseleri de tutmaz. Fen ağırlıklı eğitimlere sosyal dersleri koyamazsınız.
Neyse konumuza dönersek; Geleceğin sürekli devinim halinde, dinamik olması hepimizi çok korkutuyor. Ama gelecekten korkmak yerine onu kariyerimiz adına sosyolojik, ekonomik, psikolojik, ekolojik ve teknolojik açıdan irdeleyerek şekillendirebiliriz. Bir nevi olumlu gelecek tasarımı yapmalıyız. Erişilebilen bilgi ve teknoloji ile geleceği yapılandırılabilir ve şekillendirebiliriz de. Bunları yaparken de multidisipliner bir yaklaşımla uzlaşmacı öneriler bulmalıyız. İşte futuristler bu tarz konularda çalışıyorlar. Amaçları ise çok önemli: İnsanlık için ayrım gözetmeksizin, eşitlikçi, paylaşımcı, daha çağdaş bir toplum yaratmak adına bu bilincin yayılması için çeşitli faaliyetlerde bulunan insanları çoğaltmak. İnovatif buluş ve gelişmeleri izlemek ve bunları toplumla paylaşmak. Bu yüzden de futurist bir gündemi olan toplum haline gelmeli ve gelecek farkındalığı olan becerisini daha da geliştirebilecek, tutkulu ve disiplin içinde çok çalışan bir gençliğe sahip olmalıyız. Çoklu eğitimi, hibrit yaşam biçimini ve otodidakt (kendini yetiştirmeyi bilen, özgüveni yüksek) olmayı becerebilen nesiller yetiştirmeliyiz. Çünkü, teknoloji iş yapış şekillerini değiştiriyor ve alışkanlıklar eskiyor. Teknoloji olmadan hareket edemiyoruz. Geleneksel eğitim içerikleri, yöntemler yetersizleşiyor. Bilgiye, uzmana, kaynağa erişim kolaylaşıyor, ucuzluyor. İnsanlar, odaklanmak, derinleşmek istedikleri alanlar dışında gereksiz şeyleri öğrenerek vakit kaybetmek istemiyor.
Dahası, sözleşme bazlı, esnek saatleri olan evden çalışmayı tercih edenler çoğalıyor. Outsourcing artık gelişmekte olan ülkeler için yeni bir rekabet alanı. Robotlaşma ve nano-teknoloji kullanımı üretim sektörlerini ele geçirmek üzere. Ürün tedarik zincirleri, verimlilik ve yüksek teknolojik ürünler için büyük bir mücadele bulunmakta. Bırakın x veya y harflerini, 2015 den itibaren Alpha kuşağı çağındayız. Diller, dinler, ırklar, halklar ve milletler birbirine yaklaştı. Dünya küresel bir köy haline gelmeye başladı. Bize düşen dayanıklı altyapılar kurmak, kapsayıcı ve sürdürülebilir sanayileşmeyi teşvik etmek ve yenilikçiliği artırmaktır. Ekonomik büyüme ve kalkınmayı desteklemek için modern ve sürdürülebilir altyapıların oluşturulmasını teşvik etmektir. Ayrıca, teknolojiye erişimin artırılması, inovasyonun yaygınlaştırılması ve küçük ile orta ölçekli işletmelerin desteklenmesi de sağlamalıyız. Sera gazı emisyonlarını azaltmak, iklim değişikliğine karşı uyum sağlamak ile yeşil enerji kullanımını artırmak için de her türlü yasal ve zihinsel dönüşümü de gerçekleştirmeliyiz. Sürdürülebilir kalkınma için barışçıl ve kapsayıcı toplumlar oluşturmayı, adaletin herkes için erişilebilir olmasını sağlamayı ve etkin, hesap verebilir ile kapsayıcı kurumlar kurmayı amaçlamalıyız. Yolsuzlukla mücadele, hukukun üstünlüğünün sağlanması ve insan haklarının korunması da en önemli hedeflerimiz olmalı.
Son olarak, gençleri yapmak istedikleri, hayalleri, yetkinlikleri, yetenekleri ve ilgi duydukları alanlardan koparamazsınız. Sınavların ağırlığı altında ezemezsiniz. Ailelerini çok büyük maddi külfetlerin içine sokamazsınız. Okul öncesi eğitimden yükseköğretime kadar herkesin en kaliteli eğitime erişimini sağlamak zorundasınız. Özellikle dezavantajlı gruplar için eğitimin kalitesini artırmalısınız. Kadınların ekonomik, sosyal ve siyasi katılımını artırarak, toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlayarak, kadınların eğitim, sağlık ve iş gücüne katılımda eşit fırsatlara sahip olmasını güvence altına almalısınız. Ayrıca genç işsizlik ile mücadele etmeli ve herkes için sosyal güvenlik sistemlerini güçlendirmelisiniz.
BUNLARI YAPMADAN BEŞERİ KALKINMA VE EKONOMİK BÜYÜMEYİ SAĞLAYAMAZSINIZ...